จากการสำรวจ (โดยผมเอง) เวลาผมตอบว่า “ผมสนใจด้าน Biomedical Informatics ครับ” ร้อยละ 95 จะเกิด Dead air พร้อมกับใบหน้าที่ชวนฉงน คิ้วขมวนกันเป็นปม ของผู้ถาม พร้อมกับคำถามต่อมาว่า มันคือสาขาอะไรนะ ?

นั่นสิ Biomedical Informatics คือ สาขาอะไร !!!

Doctor with a report and a computer ( Photo by National Cancer Institute on Unsplash)

Definition จาก American Medical Informatics Association (AMIA)

งั้นเรามาเริ่มจากคำนิยาม (definition) ของ American Medical Informatics Association (AMIA) หรือสมาคม Medical Informatics แห่งสหรัฐอเมริกา ที่ตีพิมพ์ใน Journal of the American Medical Informatics Association (JAMIA) เมื่อปี 2012 กันก่อนดีกว่า

เราเริ่มมี คำว่า Biomedical Informatics มาประมาณ​ช่วงปี 1990s โดยเริ่มต้นมาจากโครงการ Human Genome Project

ในตอนแรกนั้น Biomedical Informatics ถูกใช้ในชื่อว่า Medical Informatics ก่อน แต่ต่อมาภายหลังเปลี่ยนเป็น Biomedical informatics เพราะในสาขานี้ก็ศึกษาในส่วนของ Biomedicine ด้วย เลยเปลี่ยนชื่อเพื่อไม่ให้เข้าใจผิดว่าจำกัดเพียงแค่การศึกษาในคลินิค (Clinic) เพียงอย่างเดียว (แต่ทาง AMIA ก็ไม่ได้เปลี่ยนชื่อองค์กร เพราะเป็นชื่อที่ตั้ง ตั้งแต่ปี 1988)

ในปัจจุบัน ทาง AMIA ก็มีข้อตกลงเกี่ยวกับนิยามของ Biomedical informatics [1] ดังนี้

Biomedical informatics (BMI) is the interdisciplinary field that studies and pursues the effective uses of biomedical data, information, and knowledge for scientific inquiry, problem solving, and decision making, driven by efforts to improve human health.

หากแปลเป็นไทย แบบภาษาอาจจะไม่ได้สวยมาก (ด้วยตนเอง) ก็จะประมาณว่า

“ชีวเวชสารสนเทศ (Biomedical Informatics) คือ สาขาวิชาที่เกี่ยวข้องกับสาขาวิชาอื่น ๆ ที่ศึกษาและแสวงหาการใช้งานของข้อมูล สารสนเทศ และ ความรู้ทางชีวการแพทย์อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อ ตอบคำถามทางวิทยาศาสตร์ เพื่อการแก้ปัญหาและการตัดสินใจโดยได้แรงขับเคลื่อนจากความพยายามในการพัฒนาสู่สุขภาวะของมนุษย์”

แล้วในประเทศไทย เรียก Biomedical Informatics ว่า วิชาอะไร ?

สมาคมเวชสารสนเทศไทย ( Thai Medical Informatics Association (TMI)) หรือ ใน พจนานุกรม ฉบับ ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 นั้น ไม่ได้มีการกล่าวถึง คำจำกัดความหรือ นิยามของคำว่า เวชสารสนเทศ หรือ ชีวเวชสารสนเทศ

เมื่อลองไปสืบค้นเพิ่มเติมเกี่ยวกับ Biomedical Informatics ในประเทศไทย คณะกรรมการข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา ได้มีกำหนดใน ประกาศ ก.พ.อ. เรื่องการกำหนดชื่อสาขาวิชาสำหรับการเสนอขอกำหนดตำแหน่งทางวิชาการ ปี พ.ศ.2562 มีทั้ง Biomedical informatics(ชีวเวชสารสนเทศ) Medical Informatics(เวชสารสนเทศ) และ Health Informatics (สารสนเทศสุขภาพ) (โดยส่วนตัวคิดว่าทาง ก.พ.อ น่าจะมีเกณฑ์​หรือ scope คร่าว ๆ เกี่ยวกับสาขาวิชาที่กล่าวมา แต่ คำนิยามถึงสาขาวิชานั้นไม่แน่ใจว่ามีหรือไม่)

แม้ว่าสำหรับความหมาย หรือ คำจำกัดความภาษาไทย ของสาขาวิชา Biomedical informatics ยังไม่ได้มีข้อสรุป หรือ บัญญัติไว้ แต่อาจารย์ ดร.นพ.นวนรรน ธีระอัมพรพันธุ์ จากคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ทำการศึกษา และเขียนบทความทบทวนสาขาวิชา Biomedical Informatics เป็นภาษาไทยที่ละเอียด ครบถ้วน และอ่านง่ายที่สุดเท่าที่ผมหาได้ [2][3] ตีพิมพ์ใน Journal of the Thai Medical Informatics Association ปี 2015 ซึ่งเหมาะสำหรับการทำความเข้าใจ ตั้งแต่ความเป็นมาของสาขาวิชา ไปจนถึงแขนงของสาขาวิชา Biomedical Informatics

อย่างไรก็ดี หากมีคนมาถามว่า Biomedical Informatics คือ สาขาอะไร และมีเวลาอธิบายเพียงสั้น ๆ ส่วนตัวจะตอบตามคำอธิบายจาก Podcast/ Lecture ของ Dr. Chase มากที่สุด เพราะผมคิดว่าสั้น ๆ และได้ใจความดี (Prof. Herbert Chase เป็น Advisor ตอนที่ผมไปเป็น Visiting medical student ที่ Columbia University Irving Medical Center ช่วง มกราคม 2563)

โดย Dr. Chase อธิบายว่า

Biomedical informatics is the discipline which explores how using technology and biomedical data can improve healthcare outcome. -- Dr. Herbert Chase --

ซึ่งหากอยากเข้าใจ และทำความรู้จักสาขาวิชาที่น่าสนใจในทศวรรษนี้ (2020s) มากขึ้น แนะนำให้ฟัง lecture ของ Dr. Chase หัวข้อ Overview of Biomedical Informatics ซึ่งจะเป็นการสรุป และบรรยายภาพรวมของ Biomedical informatics และแขนงต่าง ๆ (โดยภาควิชา Biomedical Informatics, Columbia University แบ่งออกเป็น 4 แขนง คือ Clinical informatics, Public health informatics, Translational informatics และ Computational biology)

Overview of Biomedical Informatics by Dr. Herbert Chase

พออ่านมาถึงตรงนี้ น่าจะพอได้ไอเดียคร่าว ๆ เกี่ยวกับสาขาวิชานี้บ้าง

หากเริ่มสนใจ ในสาขาวิชา หรือ อยากได้ไอเดียเกี่ยวกับ Biomedical Informatics เพิ่มเติม ผมแนะนำให้ฟัง TED talk (TEDx) ของ อาจารย์ 2 ท่านนี้ เกี่ยวกับ Biomedical Informatics (มี TEDx จำนวนมาก ที่พูดเกี่ยวกับ Technology in Healcare หรือ HealthTech. ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจมาก ๆ ในยุคปัจจุบันนี้)

Machine and Medicine: Herbert Chase at TEDxColumbiaEngineering

Dr. Herbert Chase at TEDxColumbia ภาพรวมคร่าว ๆ เกี่ยวกับการใช้ Technology ใน Medicine

ATM in healthcare: Nawanan Theera-Ampornpunt at TEDxMahidolU

Dr. Nawanan Theera-Ampornpunt at TEDxMahidolU อาจารย์นวนรรรณ ​กับ เรื่อง Health Interoperability หรือ การเชื่อมต่อข้อมูลทางสาธารณสุข

References

1. Kulikowski CA, Shortliffe EH, Currie LM, Elkin PL, Hunter LE, Johnson TR, et al. AMIA
   Board white paper: definition of biomedical informatics and specification of core competencies for graduate education in the discipline. Journal of the American Medical Informatics Association 2012;19:931–8
2. นวนรรน ธีระอัมพรพันธุ์. สู่สุขภาวะด้วยสารสนเทศ: บทความทบทวนสาขาวิชา Biomedical and Health Informatics, ตอนที่ 1-กำเนิดของ Informatics และชื่อสาขาอันหลากหลาย. วารสารสมาคม
   เวชสารสนเทศไทย. 2558;1(1):1–12.
3. นวนรรน ธีระอัมพรพันธุ์. สู่สุขภาวะด้วยสารสนเทศ: บทความทบทวนสาขาวิชา Biomedical and Health Informatics, ตอนที่ 2 — แขนงวิชาของ Informatics และความสัมพันธ์กับสาขาวิชาอื่น ๆ. วารสารสมาคมเวชสารสนเทศไทย. 2558;1(1):13–24.